ยาแก้ไอ ละลายเสมหะ ขยายหลอดลม มีกี่แบบ ควรเลือกอย่างไร

ไอ เจ็บคอ เป็นหนึ่งในอาการที่สร้างความรำคาญให้กับผู้ป่วยไม่มากก็น้อย และ ‘ยาแก้ไอ ละลายเสมหะ ขยายหลอดลม’ คือกลุ่มยาที่ฟังเผิน ๆ อาจมีคุณสมบัติและสรรพคุณที่ช่วยบรรเทาอาการไอได้เหมือนกัน แต่รู้หรือไม่ว่า จริงๆ แล้วยาทั้งสามตัว เป็นตัวยาคนละกลุ่มกัน และเราควรเลือกยามาช่วยรักษาตามการวินิจฉัยสาเหตุ อาการ ความรุนแรง และร่างกายของผู้ป่วยแต่ละบุคคล เพราะมิเช่นนั้นอาจทำให้เกิดผลกระทบอื่นตามมาได้ เช่น เกิดภาวะแทรกซ้อน แพ้ยา หรือมีผลข้างเคียงที่รุนแรง บทความนี้ Medcare ร้านยาออนไลน์จะมาแนะนำยากลุ่ม ‘ยาแก้ไอ ละลายเสมหะ ขยายหลอดลม’ รวมถึงวิธีการเลือกใช้ให้เหมาะสมกับอาการ

อาการไอ มีแบบไหนบ้าง ?

อาการไอ เจ็บคอ แบ่งเป็น 3 ประเภท โดยแต่ละประเภทมีสาเหตุและลักษณะอาการที่แตกต่างกัน ได้แก่

• ไอแห้ง มีสาเหตุจากอาการระคายเคืองในลำคอ หรือทางเดินหายใจส่วนล่าง ไม่มีเสมหะผสมอยู่ในคอ โดยอาจเกิดจากภาวะกรดไหลย้อน หรือโรคหลอดลมอักเสบ
• ไอแบบมีเสมหะ มีสาเหตุจากภาวะติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจ เช่น ไข้หวัด ไข้หวัดใหญ่ และปอดอักเสบ เป็นต้น จนทำให้ร่างกายมีการขับเมือกหรือสารคัดหลั่งภายในโพรงจมูกที่เราเรียกว่า น้ำมูก และไหลลงไปยังบริเวณลำคอ
• ไอเสียงก้อง มักพบในผู้ป่วยวัยเด็ก โดยอาจเกิดจากการบวมของระบบทางเดินหายใจส่วนบน บริเวณกล่องเสียง หรือหลอดลม ซึ่งมีผลให้ผู้ป่วยไอเสียงก้อง หายใจลำบาก และหายใจมีเสียง

ยาแก้ไอ ละลายเสมหะ ขยายหลอดลม แตกต่างกันยังไง ?

ยาแต่ละกลุ่มมีหน้าที่แตกต่างกัน การเลือกใช้จึงควรดูจากลักษณะอาการเป็นหลัก

กลุ่มยา	ใช้สำหรับ	ตัวอย่าง
ยากดอาการไอ	อาการไอแห้งหรือไอที่ไม่มีเสมหะ บางกรณี	เดกซ์โทรเมทอร์แฟน(Dextromethorphan)
ยาขับเสมหะ	ช่วยให้เสมหะถูกขับออกได้ง่ายขึ้น	ไกวเฟนิซิน (Guaifenesin)
ยาละลายเสมหะ	ลดความเหนียวข้นของเสมหะ	อะเซทิลซิสเทอีน (Acetylcysteine), บรอมเฮกซีน (Bromhexine), แอมบรอกซอล (Ambroxol), คาร์โบซิสเทอีน (Carbocysteine)
ยาขยายหลอดลม	ช่วยเปิดหลอดลมในภาวะหลอดลมตีบหรือหดเกร็ง	ขึ้นอยู่กับชนิดของยาและโรค

ยาขับเสมหะและยาละลายเสมหะเป็นคนละกลุ่ม แม้จะใช้ในอาการไอมีเสมหะเหมือนกัน โดยยาขับเสมหะช่วยให้เสมหะถูกขับออกได้ง่ายขึ้น ส่วนยาละลายเสมหะช่วยลดความเหนียวของเสมหะโดยตรง ตัวอย่างยาละลายเสมหะ ได้แก่ Acetylcysteine, Carbocysteine และ Bromhexine

ยาแก้ไอ คืออะไร?

ยาแก้ไอ (Antitussive) คือกลุ่มยาที่ช่วยระงับอาการไอแบบไม่มีเสมหะ หรือที่เราเรียกกันว่าไอแห้ง แต่ไม่สามารถระงับอาการไอที่เกิดจากปัจจัยอื่น ๆ ได้ เช่น การสูบบุหรี่ โรคหืด และถุงลมโป่งพอง เป็นต้น ออกฤทธิ์โดยการกดการควบคุมการไอที่สมอง ซึ่งผลข้างเคียงของยาชนิดนี้คือ อาจทำให้เสมหะมีความข้นเหนียวมากขึ้น รวมถึงมีอาการง่วงซึม

กลุ่มยาแก้ไอที่ใช้ตัวอย่างเช่น เดกซ์โทรเมทอร์แฟน (Dextromethorphan) โคเดอีน (Codeine) และไฮโดรโคโดน (Hydrocodone) โดยมีให้เลือกทั้งแบบยาเม็ด ยาน้ำ และยาแขวนตะกอน

หากมีอาการไอมีเสมหะ ไม่ควรเลือกใช้ยากดอาการไอโดยพิจารณาจากอาการไอเพียงอย่างเดียว เพราะการไอมีส่วนช่วยขับเสมหะออกจากทางเดินหายใจ

ข้อควรระวัง

• เด็กอายุต่ำกว่า 4 ปี ห้ามใช้ยาชนิดนี้
• ไม่ควรใช้ยาแก้ไอขณะขับรถ หรือกิจกรรมที่มีความเสี่ยง
• ควรปรึกษาแพทย์หากกำลังใช้ยาที่ออกฤทธิ์ด้านระบบประสาท เช่น ยานอนหลับ หรือยาแก้แพ้ชนิดที่ทำให้ง่วงซึม
• การใช้ยานี้อย่างต่อเนื่องอาจทำให้เสพติด

ยาละลายเสมหะ คืออะไร?

ยาละลายเสมหะ (Mucolytic) กลุ่มยารักษาอาการไอแบบมีเสมหะ ซึ่งมีสาเหตุจากโรคระบบทางเดินหายใจ เช่น เช่น ไข้หวัด หอบหืด ปอดอุดกั้นเรื้อรัง วัณโรค และหลอดลมโป่งพอง ยากลุ่มดังกล่าวออกฤทธิ์เพื่อลดความข้นเหนียวของเสมหะ ทำให้ผู้ป่วยสามารถไอขับเสมหะได้ง่ายดายขึ้น แต่อาจทำให้เกิดผลข้างเคียง เช่น ปวดหัว คลื่นไส้ ง่วงซึม และ ท้องเสีย

ยาละลายเสมหะมีให้เลือกหลากรูปแบบ ทั้งยาแก้ไอละลายเสมหะแบบเม็ด ยาแคปซูล ยาน้ำ ยาพ่น และยาฉีด ตัวอย่างยาในกลุ่มนี้ เช่น บรอมเฮกซีน (Bromhexine) แอมบรอกซอล (Ambroxol) คาร์โบซิสเทอีน (Carbocysteine) และอะเซทิลซิสเทอีน (Acetylcysteine)

ข้อควรระวัง

• ไม่ควรใช้ยาละลายเสมหะในผู้ป่วยที่มีแผลบริเวณกระเพาะอาหาร เพราะอาจทำให้อาการแย่ลง
• ผู้ป่วยเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 6 ปี ต้องปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ยา
• หากผู้ป่วยที่ใช้ยามีอุจจาระสีดำ ให้หยุดการใช้งานยาทันทีและเข้าพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ

เม็ดฟู่ Flemex คืออะไร?

สำหรับผู้ที่กำลังมองหา เม็ดฟู่ Flemex ควรตรวจสอบชื่อผลิตภัณฑ์และตัวยาสำคัญบนฉลากก่อนใช้ เนื่องจากผลิตภัณฑ์ในชื่อ Flemex มีรูปแบบและตัวยาสำคัญแตกต่างกัน

ยา Flemex AC OD ที่ขึ้นทะเบียนในประเทศไทย คือ FLEMEX-AC OD 600 MG EFFERVESCENT มีตัวยาสำคัญคือ acetylcysteine 600 mg และอยู่ในรูปแบบยาเม็ดฟู่ (effervescent tablet)

Acetylcysteine เป็นยากลุ่มละลายเสมหะ โดยช่วยลดความเหนียวของเสมหะ ทำให้สามารถขับเสมหะออกได้ง่ายขึ้น

ยา Flemex AC OD ใช้สำหรับอะไร?

ยา Flemex AC OD มีตัวยาสำคัญคือ อะเซทิลซิสเทอีน (Acetylcysteine) ซึ่งเป็นยาละลายเสมหะ จึงใช้ในกรณีที่ต้องการช่วยลดความเหนียวของเสมหะและทำให้ขับเสมหะได้ง่ายขึ้น

อย่างไรก็ตาม Flemex AC OD ไม่ใช่ยาแก้ไอที่ใช้ได้กับอาการไอทุกประเภท หากเป็นอาการไอแห้งที่ไม่มีเสมหะ ควรประเมินสาเหตุและเลือกแนวทางบรรเทาอาการให้เหมาะสม

Flemex AC OD เป็นยาเม็ดฟู่หรือไม่?

ใช่ โดยข้อมูลทะเบียนยา อย. ระบุว่า FLEMEX-AC OD 600 MG EFFERVESCENT เป็นยาเม็ดฟู่ (Effervescent tablet) ที่มี Acetylcysteine ขนาด 600 mg

ยาเม็ดฟู่ควรใช้ตามวิธีที่ระบุบนฉลากหรือเอกสารกำกับยา และไม่ควรนำวิธีใช้ของผลิตภัณฑ์อื่นมาใช้แทนกัน

ข้อควรระวัง

• ควรตรวจสอบตัวยาสำคัญและขนาดยาก่อนใช้
• หากมีโรคประจำตัวหรือรับประทานยาอื่นอยู่ ควรแจ้งเภสัชกรก่อนใช้
• หากเกิดอาการผิดปกติหลังใช้ยา ควรหยุดใช้และปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
• การใช้ยาในเด็กควรพิจารณาตามอายุ ตัวยาสำคัญ รูปแบบยา และขนาดยา ไม่ควรเลือกจากชื่อแบรนด์เพียงอย่างเดียว

ยาขับเสมหะกับยาละลายเสมหะต่างกันอย่างไร?

แม้ทั้งสองกลุ่มจะใช้กับอาการไอมีเสมหะเหมือนกัน แต่มีหลักการทำงานแตกต่างกัน

ยาขับเสมหะ (Expectorant) ช่วยให้เสมหะถูกขับออกจากทางเดินหายใจได้ง่ายขึ้น ส่วน ยาละลายเสมหะ (Mucolytic) ช่วยลดความเหนียวหรือความหนืดของเสมหะโดยตรง

ตัวอย่างยาขับเสมหะ ได้แก่ ไกวเฟนิซิน (Guaifenesin) ส่วนตัวอย่างยาละลายเสมหะ ได้แก่ อะเซทิลซิสเทอีน (Acetylcysteine), คาร์โบซิสเทอีน (Carbocysteine), บรอมเฮกซีน (Bromhexine) และ แอมบรอกซอล (Ambroxol)

ยาขยายหลอดลม คืออะไร?

ยาขยายหลอดลม (Bronchodilator) มีสรรพคุณช่วยให้ทางเดินหายใจขยายออกและหายใจสะดวก โดยออกฤทธิ์คลายกล้ามเนื้อภายในปอด ช่วยรักษาอาการไอซึ่งเกิดจากโรคระบบทางเดินหายใจ เช่น โรคหืด และโรคหลอดลมอุดกั้นเรื้อรัง ผลข้างเคียงของการใช้ยา เช่น อาการสั่น ตะคริว ปากแห้ง และปวดหัว เป็นต้น

ยาขยายหลอดลมสามารถแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่คือ ยากลุ่มเบต้า-2 อะโกนิสต์ (Beta-2 Agonists) ยากลุ่มแอนติโคลิเนอร์จิก (Anticholinergic) และยากลุ่มยาทีโอฟิลลีน (Theophylline) โดยมีระยะเวลาการออกฤทธิ์และรูปแบบยาที่แตกต่างกันไป

ข้อควรระวัง

• อาจมียาบางชนิดที่ทำปฏิกิริยากับยาขยายหลอดลมเมื่อใช้งานร่วมกัน
• ผู้ป่วยโรคเบาหวาน ความดันสูง ต้อหิน โรคตับ หรือโรคหัวใจและหลอดเลือด ควรใช้ยาอย่างระมัดระวัง
• การใช้ยาขยายหลอดเลือดบางชนิดอาจส่งผลต่อผู้ป่วยที่มีแผลในกระเพาะ
• การสูบบุหรี่อาจทำให้ฤทธิ์ของยาลดลง
• ยาขยายหลอดลมบางชนิดไม่อนุญาตให้ใช้กับเด็ก

สำหรับผู้ป่วยเด็ก ผู้ปกครองจำเป็นต้องเลือกยาที่ผลิตขึ้นสำหรับเด็กโดยเฉพาะ เพราะตัวยาแก้ไอ ละลายเสมหะ ขยายหลอดลม ของผู้ใหญ่ อาจมีส่วนผสมบางอย่างที่เป็นอันตรายต่อเด็ก ดังนั้นยาแก้ไอ ละลายเสมหะ ขยายหลอดลมที่เหมาะสมสำหรับผู้ป่วยเด็ก คือยาที่มีส่วนผสมของ คาร์โบซิสเทอีน (Carbocisteine) และควรเป็นยารูปแบบน้ำเพื่อให้สามารถรับประทานได้ง่ายมากที่สุด

ทั้งนี้ ในการใช้ยาแก้ไอ ละลายเสมหะ ขยายหลอดลม ทุกชนิด ผู้ป่วยควรแจ้งประวัติการแพ้ยา โรคประจำตัว ยาที่กำลังรับประทาน รวมไปถึงการตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร ให้แพทย์และเภสัชกรทราบทุกครั้งก่อนรับยาเพื่อให้ผู้เชี่ยวชาญจัดหายาที่เหมาะสม

ไอมีเสมหะควรเลือกยาอะไร?

การเลือกยาแก้ไอควรพิจารณาจากลักษณะของอาการ ไม่ใช่ดูจากคำว่า “ไอ” เพียงอย่างเดียว

ลักษณะอาการ	กลุ่มยาที่เกี่ยวข้อง
ไอแห้ง ไม่มีเสมหะ	ยากดอาการไอในบางกรณี
ไอมีเสมหะ	ยาขับเสมหะหรือยาละลายเสมหะตามความเหมาะสม
เสมหะเหนียวข้น ขับออกยาก	ยาละลายเสมหะ เช่น อะเซทิลซิสเทอีน (Acetylcysteine) อาจเป็นหนึ่งในตัวเลือก
ไอร่วมกับหายใจมีเสียงหวีดหรือแน่นหน้าอก	ควรประเมินสาเหตุ ไม่ควรเลือกยาขยายหลอดลมเอง

หากไม่แน่ใจว่าควรใช้ยาแก้ไอ ยาขับเสมหะ หรือยาละลายเสมหะ สามารถสอบถามเภสัชกรเพื่อประเมินอาการและยาที่เหมาะสมได้

วิธีบรรเทาอาการคันคอ ไอ ด้วยตัวเอง

หากคุณมีอาการไอ เจ็บคอ และต้องการบรรเทาอาการดังกล่าวในเบื้องต้น วิธีเหล่านี้อาจทำให้คุณรู้สึกดีขึ้น

• จิบน้ำอุ่นเพื่อช่วยบรรเทาการระคายเคืองคอและละลายเสมหะ
• หลีกเลี่ยงการพบสิ่งกระตุ้นต่าง ๆ เช่น ฝุ่น ควัน หรืออากาศเย็น
• นอนหลับพักผ่อนอย่างน้อย 6-8 ชั่วโมง เพื่อให้ร่างกายสามารถฟื้นฟูและซ่อมแซมได้ดียิ่งขึ้น
• กลั้วคอด้วยน้ำเกลือผสมน้ำอุ่น เพื่อต้านเชื้อโรค รักษาความชุ่มชื้น และลดการระคายเคือง
• รับประทานอาหารที่มีโพรไบโอติกมากขึ้น เพื่อเสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย
• ดื่มน้ำผึ้งมะนาวผสมน้ำอุ่นหรือชาร้อน ซึ่งมีสรรพคุณในการต้านเชื้อไวรัสและอนุมูลอิสระ
• รับประทานยาอมแก้ไอ เพื่อเพิ่มความชุ่มชื้นและลดการอักเสบของลำคอ

อาการไอแบบไหนควรพบแพทย์ ?

ควรเข้ารับการประเมินจากแพทย์หากมีอาการ เช่น

• หายใจลำบากหรือหายใจไม่สะดวก
• เจ็บหรือแน่นหน้าอก
• ไอเป็นเลือด
• มีอาการรุนแรงหรืออาการแย่ลง
• มีไข้ร่วมกับอาการทางเดินหายใจที่รุนแรง
• ไอเรื้อรังหรือไม่ดีขึ้น
• เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัวมีอาการผิดปกติ

หากมีอาการหายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หรืออาการรุนแรง ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์โดยเร็ว

สรุป

ยาแก้ไอ ยาขับเสมหะ ยาละลายเสมหะ และยาขยายหลอดลมเป็นยาคนละกลุ่มและมีหน้าที่แตกต่างกัน ดังนั้น ไอแห้ง ไอมีเสมหะ หรือไอร่วมกับหายใจมีเสียงหวีด จึงไม่ควรเลือกใช้ยาเหมือนกันทั้งหมด

สำหรับผู้ที่มีอาการไอมีเสมหะและกำลังมองหายาละลายเสมหะ เช่น เม็ดฟู่ Flemex หรือยา Flemex AC OD ควรตรวจสอบตัวยาสำคัญ รูปแบบยา และวิธีใช้ก่อนรับประทาน โดยข้อมูลทะเบียนยา อย. ระบุว่า Flemex AC OD 600 mg มีตัวยาสำคัญคือ อะเซทิลซิสเทอีน (Acetylcysteine) และเป็นยาเม็ดฟู่

หากไม่แน่ใจว่าควรใช้ยาแก้ไอ ยาละลายเสมหะ หรือยาชนิดอื่น สามารถปรึกษาเภสัชกร MedCare เพื่อช่วยประเมินอาการและแนะนำการใช้ยาให้เหมาะสมก่อนเลือกซื้อยา

สำหรับผู้ที่ไม่มีเวลาเดินทางไปยังโรงพยาบาลหรือร้านขายยาด้วยตนเอง MedCare สามารถให้คำปรึกษาเกี่ยวกับการใช้ยาที่ถูกต้องด้วยเภสัชกรออนไลน์ พร้อมบริการจัดหายาจากร้านขายยาใกล้บ้าน เพื่อส่งถึงมือคุณภายใน 1 ชั่วโมงเพียงแค่แอด LINE https://bit.ly/medcare-miniapp-blog หรืออ่านข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ https://medcare.asia/

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับยาละลายเสมหะ

Q: ยาแก้ไอ ละลายเสมหะ ขยายหลอดลม ต่างกันอย่างไร?

A: ยาแก้ไอใช้ช่วยลดอาการไอในบางกรณี โดยเฉพาะอาการไอแห้ง ส่วนยาละลายเสมหะช่วยลดความเหนียวของเสมหะ และยาขยายหลอดลมช่วยให้ทางเดินหายใจเปิดกว้างขึ้น การเลือกใช้ควรพิจารณาจากลักษณะอาการและสาเหตุของอาการไอ

Q: ไอมีเสมหะควรกินยาขับเสมหะหรือละลายเสมหะ?

A: ทั้งยาขับเสมหะและยาละลายเสมหะใช้กับอาการไอมีเสมหะได้ แต่ทำงานแตกต่างกัน ยาขับเสมหะช่วยให้เสมหะถูกขับออกง่ายขึ้น ส่วนยาละลายเสมหะช่วยลดความเหนียวของเสมหะโดยตรง ควรเลือกตามลักษณะเสมหะและคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร

Q: เม็ดฟู่ Flemex ใช้แก้อะไร?

A: เม็ดฟู่ Flemex AC OD มีตัวยาสำคัญคือ อะเซทิลซิสเทอีน (Acetylcysteine) ซึ่งเป็นยาละลายเสมหะ ใช้ช่วยลดความเหนียวของเสมหะและทำให้ขับเสมหะออกได้ง่ายขึ้น ไม่ใช่ยาแก้ไอสำหรับอาการไอทุกประเภท

Q: Flemex AC OD วิธีใช้ทำอย่างไร?

A: Flemex AC OD เป็นยาเม็ดฟู่ ควรใช้ตามขนาดและวิธีที่ระบุบนฉลากหรือเอกสารกำกับยา ไม่ควรนำวิธีใช้ของยาหรือผลิตภัณฑ์อื่นมาใช้แทน หากไม่แน่ใจเรื่องวิธีใช้ ควรสอบถามเภสัชกรก่อนรับประทาน

Q: ไอมีเสมหะเมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์?

A: หากมีอาการหายใจลำบาก เจ็บหรือแน่นหน้าอก ไอเป็นเลือด มีไข้ร่วมกับอาการทางเดินหายใจที่รุนแรง หรืออาการไอไม่ดีขึ้นหรือรุนแรงขึ้น ควรเข้ารับการประเมินจากแพทย์โดยเร็ว